F. Kozaczuk przeprowadził badania nad hierarchią wartości uczniów szkół podstawowych i średnich oraz wychowanków zakładu poprawczego, które ukazały, że chłopcy z symptomami nieprzystosowania preferują przestępczy konformizm i dezaprobatę norm społecznych. Dążą do dominacji nad innymi, do „ siły”, gromadzenia dóbr i pieniędzy, akceptują kradzieże, nieprzyznawanie się do winy. Przejawiają tendencje do uchylania się od pomagania innym. Przejawiają niskie poczucie rygoryzmu moralnego oraz wysokie nasilenie tendencji egocentrycznych. System wartości u chłopców nieprzystosowanych Kozaczuk uważa za słabo zhierarchizowany. ( za: Szałański J., 1998 ).
Czas transformacji spowodował, że dotychczasowy system wartości upadł, a pewne wartości uległy zmianie. Jest to czas anomii, chaosu moralnego, tak więc źródła wielu zachowań należy szukać nie tylko w zależności od systemu wartości uznawanych przez jednostkę, ale również w społecznej anomii. Do młodzieży przemawiają takie wartości, jak wolność jednostki, otwartość i tolerancja, które są rozumiane jako zagrażające wartościom tradycyjnym.
Kozaczuk
March 28th, 2010Wartości
March 28th, 2010wychodząc z założenia, ze znajomość systemu wartości, jako czynnika determinującego zachowanie, może być istotne dla szukania przyczyn zachowania naruszającego prawo. Dlatego też autorka badała, jaki system wartości preferuje młodzież będąca w konflikcie z prawem i młodzież, która nie była karana sądownie. Otrzymane przez autorkę wyniki badań wskazują, że przestępcy preferują inny system wartości niż nieprzestępcy różnice występują w szczególnie w odniesieniu do takich wartości jak praca zawodowa i uczestnictwo w życiu społecznym. Przestępcy, w odpowiedziach dotyczących celów i dążeń życiowych i najważniejszych cech charakteru wyróżniali zabawę, zmianę, ryzyko, ryzyko. Analiza systemu wartości przestępców ukazała, że jednostki, które nie włączały w system wartości dobra innych, częściej naruszają normy społeczne. Respektują natomiast normy grupy, do której przynależą. ( za: Ostrowska K., 1981 ).
Wyniki badań E. Stępień nad regulacją zachowania młodzieży przez jej system wartości ujawniły istotną zależność oszukiwania od niskiego miejsca uczciwości w hierarchii wartości jedynie u chłopców nie dokonujących przestępstw. Takiej zależności autorka nie stwierdziła między oszukiwaniem wychowanków zakładu poprawczego i miejscem, jakie w ich hierarchii zajmował uczciwość. Stępień stwierdziła więc, że zachowania nieletnich sprawców przestępstw są uwarunkowane sytuacyjnie, natomiast zachowania młodzieży nieprzestępczej są determinowane zarówno właściwościami sytuacji, jak i indywidualną hierarchią wartości.
Normy
March 28th, 2010Związek między normami a postępowaniem nie jest prosty. Spotykamy się często z pojęciem konformizmu, polegającego na podporządkowaniu się gotowym wzorom i schematom postępowania, między innymi na dostosowaniu się do grupy i opinii większości. Niektórzy autorzy uważają, że konformizm nie jest wynikiem wewnętrznej potrzeby podporządkowania się grupie, ale ceną za akceptację z jej strony, za poczucie przynależności i bezpieczeństwa. Obok zjawiska konformizmu występuje tzw. „ rygoryzm moralny”, czyli ujmowanie określonych powinności jako bezwyjątkowych, od których nie wolno odstępować. Mamy do czynienia z dwoma odmianami rygoryzmu: dziecięcym ( bezrefleksyjne, dosłowne przyswajanie sobie przez dziecko pouczeń dorosłych, słabnące wraz z nabywaniem doświadczeń życiowych ), dojrzałym, gdzie system uznawanych standardów ulega przekształceniu, a kolejne wybory moralne prowadza do hierarchii zasad postępowania, stając się „ kręgosłupem moralnym”. ( za: Obuchowska I., 1996 ).
A. Gołąb za najważniejsze kryterium dojrzałości uważa wpływ uznawanych poglądów na postępowanie, wyrażające się staraniami, aby postępować zgodnie ze standardami, np. unikanie sytuacji, które mogłyby sprzyjać ich naruszeniu. ( za: Obuchowska I., 1996 ).
Może się jednak zdarzyć, że rygoryzm dojrzały w ogóle się nie wykształci i osoba pozostanie moralnie niedojrzała, postępując odmiennie w stosunku do głoszonych zasad.
System uznawanych przez jednostkę wartości jest bardzo istotny w regulacji zachowania. Można sądzić, ze w miarę jak jednostka rozwija się moralnie, wzrasta też jej poziom przystosowania do otoczenia społecznego. Rozwój moralny według Muszyńskiego ( 1983 ) polega bowiem „na stopniowym przyswojeniu, a więc uznaniu za własne tych norm i oczekiwań, które żywi otoczenie społeczne w stosunku do niej. Toteż teoretycznie rzecz biorąc, im wyższy poziom moralny, tym lepsze przystosowanie do otoczenia”.
Samoocena
March 28th, 2010Innym psychologicznym aspektem wyjaśniania przestępczości jest określenie rozwoju moralnego.
Psychologia rozwoju moralnego zajmuje się głównie ustalaniem prawidłowości rozumienia norm moralnych na przestrzeni życia ludzkiego. Wszyscy badacze są zgodni co do tego, że w rozwoju moralnym można wyróżnić pewne następujące po sobie charakterystyczne fazy.
Pierwszym badaczem rozwoju moralnego był J. Piaget, który wykazał, że kształtowanie ocen moralnych małego dziecka zachodzi poprzez przymus dorosłych oraz współdziałanie. Przymus wyznacza „stadium realizmu moralnego”, w którym obowiązek jest narzucony z zewnątrz. Rzeczywistą siłą kształtującą rozwój moralny jest współdziałanie z rówieśnikami, prowadzące do „ stadium autonomii moralnej”, gdzie postępowanie uniezależnia się od opinii otoczenia.
Hołyst uważa , że w przy wyjaśnianiu przestępczych zachowań, najczęściej wykorzystuje się inspiracje pochodzące z teorii rozwoju moralnego L. Kohlberga, według którego we wczesnym okresie dorastania występuje tzw. „ konwencjonalny poziom rozwoju moralnego”, w którym wyróżnić można dwa stadia: pierwsze, w którym ocena zachowania wynika z aprobaty społecznej, przy czym ważną rolę odgrywa aprobata rówieśników, oraz drugie, w którym ocena zachowania oparta jest na prawie i porządku, przy czym odczuwany jest szacunek dla autorytetów. W dalszym przebiegu dorastania występuje „postkonwencjonalny poziom rozwoju moralnego”, który charakteryzuje się autonomicznym ujmowaniem zasad moralnych, niezależnie od autorytetów. Na tym poziomie Kohlberg wyróżnia dwa stadia: pierwsze polega na ujmowaniu zasad moralnych przyjętych przez społeczeństwo, a drugie charakteryzuje się samodzielnym poszukiwaniem reguł, przy uznaniu ich stałości i uniwersalizmu. Jest to stadium uniwersalnych zasad sumienia. Koncepcja ta stała się inspiracja do badań empirycznych, które wskazują na to, ze u dorastających dominuje konwencjonalna moralność, nie będąca wyrazem wewnętrznych zasad.